หมาอ้วก เกิดจากอะไร? สาเหตุ อาการ และวิธีรับมือที่เจ้าของควรรู้

เชื่อว่าหนึ่งในเหตุการณ์ที่ทำให้เจ้าของน้องหมาต้องตกใจและทำตัวไม่ถูกที่สุด คือการที่น้องหมาอ้วก ซึ่งมักจะเกิดแบบกระทันหันหรืออยู่ดี ๆ น้องหมาก็ทำท่าโก่งคอ ขย้อน และลงท้ายด้วยการอ้วกออกมาบนพื้นบ้าน อาการนี้ไม่เพียงแต่สร้างความเลอะเทอะ แต่ยังสร้างความกังวลใจให้กับเจ้าของหลาย ๆ ท่านว่าน้องหมาของเรากำลังป่วยเป็นโรคร้ายอะไรหรือเปล่า?

อาการอาเจียนเป็นกลไกการตอบสนองของร่างกายเพื่อขับสิ่งแปลกปลอมหรือสารพิษออกจากระบบทางเดินอาหารส่วนต้น อย่างไรก็ตาม การอาเจียนหรืออ้วกไม่ได้เกิดจากอาหารเสียหรืออาหารไม่สะอาดเพียงอย่างเดียว แต่มันคือ "สัญญาณเตือน" ที่มีความหมายได้ตั้งแต่เรื่องเล็กน้อยอย่างการกินเร็วเกินไป ไปจนถึงสัญญาณของโรคร้ายแรงที่อันตรายถึงชีวิต เช่น ภาวะลำไส้อักเสบจากการติดเชื้อไวรัส การมีพยาธิในระบบทางเดินอาหาร หรือแม้แต่ความเสื่อมของอวัยวะภายใน เช่น โรคตับ ตับอ่อน และไต เป็นต้น

การที่เจ้าของตระหนักและเข้าใจว่าน้องหมาอ้วกเกิดจากอะไร และสามารถจำแนกลักษณะของอ้วกได้ จะช่วยให้สามารถสื่อสารกับสัตวแพทย์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และช่วยให้น้องหมาได้รับการรักษาที่ตรงจุดที่สุด วันนี้เราจะขอพาทุกท่านไปเจาะลึกถึงสาเหตุ ประเภทของอาเจียน และแนวทางการรับมืออย่างเป็นระบบ เพื่อให้คุณอุ่นใจและหาทางรับมือเมื่อต้องเผชิญกับสถานการณ์นี้ได้อย่างเหมาะสม

หมาอ้วกเกิดจากอะไร? สาเหตุที่พบบ่อย

เมื่อเกิดเหตุการณ์ หมาอาเจียน สิ่งแรกที่ต้องทำคือการตั้งสติและลองวิเคราะห์ดูว่า สาเหตุหมาอ้วก ในครั้งนี้มีความเป็นไปได้จากอะไรบ้าง โดยสาเหตุที่พบบ่อยในคลินิก ได้แก่

• พฤติกรรมการกิน: สาเหตุที่เบสิกที่สุดคือ หมาอ้วกเพราะกินอาหารเร็วเกินไป ซึ่งอาจทำให้อากาศเข้าไปในกระเพาะมากเกิน หรือระบบย่อยอาหารทำงานไม่ทันจนเกิดอาการหมาอ้วกเพราะอาหารไม่ย่อย หมาอ้วกเพราะกินขนมเยอะเกินไป จนทำให้ระบบย่อยแปรปรวน เนื่องจากกินในปริมาณที่มากเกินกว่ากระเพาะจะรับได้ไหวนั่นเอง

• การกินสิ่งแปลกปลอม: น้องหมาบางตัวซนมากจนเผลอ (หรือตั้งใจ) กินสิ่งแปลกปลอมเข้าไป เช่น เศษพลาสติก ถุงน่อง หรือกระดูกไก่ ซึ่งสิ่งเหล่านี้อาจทำให้เกิดการระคายเคืองหรืออุดตันในลำไส้ได้

• ภาวะแพ้อาหารหรือเปลี่ยนอาหารกะทันหัน: หมาอ้วกหลังเปลี่ยนอาหาร เป็นอีกหนึ่งภาวะที่สามารถพบได้ โดยเฉพาะการเปลี่ยนอาหารใหม่ทันทีโดยไม่ได้ค่อย ๆ ผสมอาหารเดิม ซึ่งอาการเหล่านี้เกิดจากการที่ระบบทางเดินอาหารปรับตัวไม่ทันนั่นเอง

• การติดเชื้อและปรสิต: หมาอ้วกเพราะติดเชื้อไวรัส เป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่สำคัญและอันตราย โดยเฉพาะเชื้อไวรัสโรคลำไส้อักเสบซึ่งอาจทำให้น้องหมาเสียชีวิตได้ หรือ หมาอ้วกเพราะพยาธิ โดยเฉพาะในลำไส้เล็กที่อาจมีพยาธิตัวกลมเข้าไปรบกวนการดูดซึมสารอาหาร และเพิ่มจำนวนจนกระตุ้นให้เกิดการอาเจียนออกมาได้

• โรคประจำตัวและอวัยวะภายใน: โรคร้ายหลายโรคมักก่อให้เกิดอาการอาเจียนตามมาซึ่งกลไกการกระตุ้นล้วนแตกต่างกันไปในแต่ละโรค เช่น โรคไต โรคตับ หรือโรคตับอ่อนอักเสบ

• ปัจจัยอื่น ๆ: หลายกรณีที่พบได้ เช่น หมาอ้วกหลังฉีดวัคซีน เป็นหนึ่งในผลข้างเคียงชั่วคราวที่สามารถพบได้เช่นกัน หรือ หมาอ้วกเพราะความเครียดซึ่งส่งผลต่อการบีบตัวของลำไส้ เป็นต้น

น้องหมาอาเจียนสามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ หากน้องหมาอ้วกและไม่แน่ใจว่าน้องหมาอ้วกเพราะอะไร ให้ทีมสัตวแพทย์ของโรงพยาบาลสัตว์พญาไท 7 ช่วยตรวจและวิเคราะห์ เพราะการตรวจวินิจฉัยแต่เนิ่น ๆ คือหัวใจสำคัญของการรักษา

ประเภทและลักษณะของอาเจียนสุนัข

การสังเกต "ลักษณะทางกายภาพ" ของสิ่งที่น้องขย้อนออกมา มีความสำคัญมากในการวินิจฉัยความผิดปกติ เพราะสีและความหนืดสามารถบ่งบอกความผิดปกติที่เกิดขึ้นแบบคร่าว ๆ ได้

หมาอ้วกเป็นน้ำใส ๆ หรือเป็นฟองขาว

หมาอ้วกเป็นน้ำใส ๆ หรือ หมาอ้วกเป็นฟอง มักเกิดจากการระคายเคืองในหลอดอาหาร หรือมีกรดในกระเพาะอาหารมากเกินไป มักพบในช่วงที่น้องหมาท้องว่างเป็นเวลานาน

หมาอ้วกเป็นน้ำสีเหลือง

น้องหมาอ้วกเป็นน้ำสีเหลือง มักเป็นสีของน้ำย่อยหรือน้ำดีที่ไหลย้อนมาจากลำไส้เล็กส่วนต้นเข้าสู่กระเพาะอาหาร อาจเกิดจากภาวะตับอ่อนอักเสบได้ 

หมาอ้วกเป็นอาหารที่กินเข้าไป

หากน้องหมาอ้วกเป็นอาหารที่กินเข้าไป ในลักษณะที่ยังไม่ถูกย่อย มักเกิดจากอาการขย้อนหลังกินเสร็จทันที หรือเกิดจากภาวะทางเดินอาหารอุดตันส่วนบน

หมาอ้วกเพราะกินหญ้า (สีเขียว)

หากน้องหมาอ้วกเพราะกินหญ้า มักมีลักษณะเป็นน้ำสีเขียวพร้อมเศษใบหญ้า ซึ่งมักพบได้บ้างเป็นปกติเพราะสุนัขมักมีพฤติกรรมกินหญ้าเพื่อกระตุ้นการอาเจียนเมื่อรู้สึกไม่สบายท้อง

หมาอ้วกมีเลือด (สีชมพูหรือสีแดงเข้ม)

หากน้องหมาอ้วกมีเลือดปน นับเป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพามาพบสัตวแพทย์ โดยอาจเกิดจากแผลในกระเพาะอาหารอย่างรุนแรง หรือการติดเชื้อไวรัสที่ทำลายผนังลำไส้ 

วิธีดูแลน้องหมาเมื่อมีอาการอาเจียน

เมื่อทราบสาเหตุสุนัขอ้วกเบื้องต้นแล้ว การรับมืออย่างเหมาะสมนับเป็นการช่วยป้องกันความรุนแรงของความผิดปกติที่เกิดขึ้นได้ โดยการดูแลเมื่อน้องหมามีอาการอาเจียนแบ่งออกเป็น 3 ระดับ ดังนี้

1. การรักษาเบื้องต้นสำหรับกรณีอาเจียนไม่รุนแรง

หากน้องหมาอ้วก เพียง 1-2 ครั้ง และยังร่าเริง มีแรงดี ไม่ซึม เจ้าของสามารถช่วยดูแลเบื้องต้นให้น้องหมาดีขึ้นได้ ดังนี้

• งดน้ำและอาหารชั่วคราว: เมื่อน้องหมามีอาการอาเจียนแนะนำให้งดน้ำและอาหารประมาณ 6-12 ชั่วโมง เพื่อให้ระบบทางเดินอาหารได้พักตัว ทั้งนี้ไม่ควรงดในลูกสุนัขเพราะอาจทำให้เกิดภาวะน้ำตาลต่ำได้

2. การรักษาโดยสัตวแพทย์ (สำหรับอาเจียนรุนแรงหรือเรื้อรัง)

หากน้องหมามีอาการอ้วกไม่หยุด หรืออ้วกแล้วซึม พร้อมกับไม่อยากอาหาร ไม่ยอมกิน ควรรีบพาน้องหมามารับการรักษากับสัตวแพทย์โดยด่วน โดยคุณหมอจะทำการตรวจตามขั้นตอน ดังนี้

• การตรวจวินิจฉัย: สัตวแพทย์จะทำการตรวจเลือดเพื่อตรวจดูการทำงานของอวัยวะภายในร่างกาย และอาจเอกซเรย์ช่องท้องเพื่อดูสิ่งแปลกปลอม

• การจัดการภาวะขาดน้ำ: ให้น้ำเกลือเข้าหลอดเลือดดำเพื่อชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่เสียไปจากการอาเจียน และไม่ยอมกินน้ำ กินอาหาร

• การใช้ยา: สัตวแพทย์จะพิจารณาให้ยาแก้อาเจียนกลุ่มเฉพาะ และยาลดกรด เมื่อจำเป็น ไม่แนะนำให้เจ้าของซื้อยาคนมาให้เอง เพราะการใช้ยาที่ไม่ถูกต้องอาจไม่ช่วยให้อาการดีขึ้น ซ้ำร้ายยังอาจทำให้อาการแย่ลงได้อีกด้วย

3. การดูแลหลังการรักษาเพื่อไม่ให้กลับมาอ้วกอีก

หลังกลับจากโรงพยาบาล หัวใจสำคัญคือการฟื้นฟู นอกจากจะปฏิบัติตามคำแนะนำของคุณหมอแล้ว เจ้าของยังอาจต้องเปลี่ยนอาหารเป็นอาหารย่อยง่ายสำหรับสุนัข ซึ่งควรให้ต่อเนื่อง 3-5 วัน และค่อย ๆ เปลี่ยนกลับเป็นอาหารปกติ และควรหลีกเลี่ยงการให้ขนมหรืออาหารคนในช่วงนี้เพื่อรักษาให้ทางเดินอาหารของน้อง ๆ กลับมาเป็นปกติโดยเร็ว

แนวทางการป้องกันอาการหมาอ้วก

การป้องกันไม่ให้หมาอ้วก ย่อมดีกว่ามาตามรักษาทีหลัง เคล็ดลับการดูแลและป้องกันน้องหมาอ้วกในระยะยาว ได้แก่

1. ปรับพฤติกรรมการกิน: หากน้องหมาอ้วกเพราะกินอาหารเร็วเกินไป ให้ใช้ชาม Slow Feeder เพื่อบังคับให้น้องค่อย ๆ กิน (และอาจสนุกกับกินมากขึ้นด้วย)

2. ดูแลความสะอาดของอาหารอยู่เสมอ: เพื่อป้องกันเชื้อโรคที่อาจปนเปื้อนมาพร้อมกับอาหาร

3. ให้โภชนาการที่เหมาะสม:  ควรเลือกอาหารที่มีคุณภาพสูง ย่อยง่าย และหากจำเป็นต้องเปลี่ยนสูตรหรือยี่ห้อ ควรค่อย ๆ เปลี่ยนอย่างเหมาะสม เพื่อช่วยให้ทางเดินอาหารของน้องหมาปรับตัวได้ทัน

4. ความปลอดภัยในบ้าน: เก็บสิ่งของชิ้นเล็ก ๆ ให้พ้นมือน้องหมา เพื่อป้องกันน้องหมากินสิ่งแปลกปลอม เลี่ยงภาวะสิ่งแปลกปลอมอุดตันในทางเดินอาหาร

5. ตรวจสุขภาพ ตรวจพยาธิ และสุขภาพลำไส้สุนัขเป็นประจำทุกปี และถ่ายพยาธิตามกำหนด: เพื่อป้องกันไม่ให้พยาธิสะสมในร่างกายจนเกิดภาวะ หมาอ้วกเพราะพยาธิ

หมาอ้วกไม่ใช่เรื่องเล็ก อย่าชะล่าใจ

อาการ หมาอ้วก เป็นอาการพื้นฐานที่สามารถบ่งบอกถึงสภาวะสุขภาพได้หลากหลาย ตั้งแต่พฤติกรรมการกินที่ผิดสุขลักษณะ ไปจนถึงโรคร้ายแรงที่ต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน การที่เจ้าของหมั่นสังเกตลักษณะของอาเจียน พฤติกรรมร่วม (เช่น ซึม หรือ ท้องเสีย) และความถี่ จะช่วยให้น้องหมาปลอดภัยจากภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้

หากน้องหมาของคุณมีอาการอ้วกบ่อย ซึม หรือไม่กินอาหาร ควรรีบพามาตรวจโดยสัตวแพทย์เพื่อหาสาเหตุให้แน่ชัด ที่โรงพยาบาลสัตว์พญาไท 7 เรามี บริการตรวจสุขภาพสุนัขและระบบทางเดินอาหารพร้อมอุปกรณ์ตรวจครบวงจร และทีมสัตวแพทย์ที่พร้อม ปรึกษาสัตวแพทย์เฉพาะทางเมื่อหมาอ้วกบ่อย เพื่อดูแลตั้งแต่การวินิจฉัยจนถึงการฟื้นฟู ให้คุณอุ่นใจว่าน้องจะได้รับการดูแลอย่างดีที่สุดเหมือนเป็นสมาชิกในครอบครัวของเรา